Kế Toán Dự Phòng Giảm Giá Chứng Khoán Kinh Doanh 2026: Cách Trích Lập Và Hạch Toán (TK 2291)

Doanh nghiệp nắm giữ cổ phiếu, trái phiếu hoặc chứng chỉ quỹ cho mục đích kinh doanh ngắn hạn thường gặp rủi ro giá thị trường giảm dưới giá gốc. Để phản ánh trung thực giá trị tài sản trên báo cáo tài chính, kế toán phải trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh theo Tài khoản 2291. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết nguyên tắc, cách tính và hạch toán theo quy định hiện hành.

1. Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh là gì?

Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh là khoản dự phòng được trích lập khi giá trị thị trường của các khoản đầu tư chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết hoặc có giá tham chiếu) tại ngày lập báo cáo tài chính thấp hơn giá trị ghi sổ (giá gốc). Mục đích là đảm bảo nguyên tắc thận trọng trong kế toán: ghi nhận lỗ dự kiến ngay khi có dấu hiệu rõ ràng, không chờ đến khi thực sự bán tài sản mới ghi nhận. Khoản dự phòng này được theo dõi trên Tài khoản 2291 – Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh, là tài khoản điều chỉnh giảm giá trị của Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh trên Bảng cân đối kế toán (Báo cáo tình hình tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC).

2. Điều kiện và căn cứ trích lập dự phòng

Doanh nghiệp chỉ được trích lập dự phòng khi có đủ các điều kiện: chứng khoán thuộc quyền sở hữu hợp pháp của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo; chứng khoán được tự do mua bán trên thị trường và có giá thị trường xác định tại thời điểm lập báo cáo tài chính (giá giao dịch thực tế trên sàn chứng khoán, giá niêm yết công khai, hoặc giá tham chiếu từ các nguồn đáng tin cậy nếu chưa niêm yết); giá trị thị trường tại thời điểm lập báo cáo thấp hơn giá trị đang ghi sổ kế toán. Nếu không xác định được giá thị trường một cách đáng tin cậy, doanh nghiệp không trích lập dự phòng mà thuyết minh rõ lý do trên báo cáo tài chính.

3. Cách tính mức trích lập dự phòng

Mức dự phòng cần trích lập cho từng loại chứng khoán được xác định theo công thức: Mức dự phòng = Số lượng chứng khoán bị giảm giá tại thời điểm lập báo cáo x (Giá trị ghi sổ – Giá trị thị trường tại thời điểm lập báo cáo). Việc trích lập thực hiện riêng cho từng mã chứng khoán, không được bù trừ giữa các mã tăng giá và giảm giá với nhau. Cuối mỗi kỳ kế toán (thường là cuối năm tài chính hoặc cuối quý đối với doanh nghiệp lập báo cáo giữa niên độ), kế toán phải rà soát lại toàn bộ danh mục chứng khoán kinh doanh đang nắm giữ để xác định số dự phòng cần trích bổ sung hoặc hoàn nhập.

4. Hạch toán kế toán dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh

Khi trích lập dự phòng lần đầu hoặc trích lập bổ sung (số dự phòng cần lập kỳ này lớn hơn số đã lập kỳ trước), kế toán ghi: Nợ TK 631/642 (chi phí tài chính hoặc chi phí quản lý tùy quy định nội bộ) – đối ứng Có TK 2291. Khi số dự phòng cần lập kỳ này nhỏ hơn số dư dự phòng đang có, kế toán hoàn nhập phần chênh lệch: Nợ TK 2291 – Có TK liên quan (ghi giảm chi phí tương ứng kỳ phát sinh). Khi chứng khoán đã trích lập dự phòng được bán, nhượng bán hoặc thu hồi, kế toán phải hoàn nhập toàn bộ số dự phòng đã trích lập cho riêng mã chứng khoán đó: Nợ TK 2291 – Có TK chi phí tương ứng, đồng thời ghi nhận kết quả lãi/lỗ thực tế từ việc bán chứng khoán vào doanh thu/chi phí tài chính trong kỳ.

5. Lưu ý khi kiểm toán và trình bày trên báo cáo tài chính

Khi kiểm toán khoản mục này, kiểm toán viên thường tập trung vào: tính đầy đủ của danh mục chứng khoán được đưa vào đánh giá (không bỏ sót mã nào); độ tin cậy của nguồn giá thị trường sử dụng để so sánh (giá đóng phiên giao dịch cuối cùng của năm tài chính, lấy từ sàn giao dịch chính thức); tính nhất quán trong phương pháp xác định giá trị ghi sổ (bình quân gia quyền hay giá thực tế từng lô); và việc thuyết minh đầy đủ trên Bản thuyết minh báo cáo tài chính theo mẫu quy định. Doanh nghiệp nên lưu trữ đầy đủ bảng kê chi tiết từng mã chứng khoán, giá gốc, giá thị trường tại ngày lập báo cáo và số dự phòng tương ứng để phục vụ đối chiếu khi kiểm toán hoặc thanh tra thuế.

Câu Hỏi Thường Gặp

Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh có được trừ khi tính thuế TNDN không?

Khoản trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh đáp ứng đúng điều kiện và hồ sơ theo quy định của Bộ Tài chính được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN. Doanh nghiệp cần lưu đầy đủ chứng từ chứng minh giá thị trường tại thời điểm trích lập để tránh bị loại chi phí khi thanh tra thuế.

Chứng khoán chưa niêm yết có được trích lập dự phòng không?

Có, nhưng doanh nghiệp phải xác định được giá trị thị trường đáng tin cậy, ví dụ giá giao dịch gần nhất trên thị trường UPCoM, giá tham chiếu từ đơn vị thẩm định giá độc lập, hoặc giá giao dịch thành công gần nhất giữa các bên không liên kết. Nếu không có cơ sở xác định giá thị trường tin cậy, doanh nghiệp không được trích lập dự phòng cho khoản đầu tư đó.

Có cần trích lập dự phòng cho từng quý hay chỉ cuối năm?

Theo nguyên tắc kế toán, doanh nghiệp lập báo cáo tài chính giữa niên độ (quý) thì phải rà soát và trích lập/hoàn nhập dự phòng tại từng kỳ báo cáo, không chỉ riêng cuối năm. Việc này giúp số liệu báo cáo tài chính quý phản ánh đúng giá trị tài sản tại thời điểm báo cáo.

Kết Luận

Trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh là nghiệp vụ kế toán quan trọng giúp báo cáo tài chính phản ánh trung thực giá trị tài sản đầu tư ngắn hạn, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế TNDN của doanh nghiệp. Việc xác định đúng giá thị trường, tính toán chính xác mức trích lập và hạch toán đúng tài khoản không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ chuẩn mực kế toán mà còn tránh rủi ro bị loại chi phí khi kiểm toán hoặc thanh tra thuế.

👉 Liên hệ iGlobal để được tư vấn chi tiết về trích lập dự phòng và kiểm toán báo cáo tài chính – Hotline: 0932 796 879

Bài viết liên quan:

• Dịch vụ kế toán trọn gói: lợi ích và chi phí
• Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính
• Liên hệ tư vấn iGlobal