Kế Toán Cổ Phiếu Quỹ 2026: Mua Lại, Phát Hành Lại Và Cách Hạch Toán Trong Công Ty Cổ Phần
Cổ phiếu quỹ là nghiệp vụ đặc thù của công ty cổ phần khi doanh nghiệp mua lại chính cổ phiếu đã phát hành của mình. Đây là một trong những nghiệp vụ kế toán dễ nhầm lẫn nhất vì không ghi nhận lãi/lỗ như giao dịch mua bán tài sản thông thường. Bài viết hướng dẫn chi tiết cách hạch toán từ lúc mua lại đến khi phát hành lại hoặc hủy bỏ.
1. Cổ phiếu quỹ là gì và quy định pháp lý
Cổ phiếu quỹ (treasury shares) là cổ phiếu do chính công ty cổ phần mua lại trong số cổ phiếu đã phát hành và đang lưu hành trên thị trường, nhưng chưa hủy bỏ. Theo Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Chứng khoán, công ty chỉ được mua lại cổ phiếu quỹ từ nguồn vốn hợp pháp (lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, thặng dư vốn cổ phần) và phải tuân thủ tỷ lệ tối đa theo quy định, đồng thời không được mua lại nếu việc đó dẫn đến mất khả năng thanh toán các khoản nợ. Mục đích phổ biến của việc mua lại cổ phiếu quỹ là ổn định giá cổ phiếu, thực hiện chương trình ESOP cho người lao động hoặc chuẩn bị cho các kế hoạch tái cấu trúc vốn.
2. Đặc điểm kế toán của cổ phiếu quỹ khác tài sản thông thường
Khác với việc mua các loại tài sản hay chứng khoán đầu tư khác, cổ phiếu quỹ KHÔNG được ghi nhận là tài sản của doanh nghiệp. Về bản chất, đây là giao dịch làm giảm vốn chủ sở hữu, vì công ty đang “rút lại” một phần cổ phiếu mà chính mình đã phát hành ra. Cổ phiếu quỹ được phản ánh trên Tài khoản 419 “Cổ phiếu quỹ” và luôn có số dư bên Nợ, được trình bày là một khoản giảm trừ (âm) trong phần vốn chủ sở hữu trên Báo cáo tình hình tài chính, không phải là một tài sản.
3. Hạch toán khi mua lại cổ phiếu quỹ
Khi công ty chi tiền mua lại cổ phiếu đã phát hành, kế toán ghi nhận theo giá thực tế đã mua, không phân biệt mệnh giá hay giá phát hành ban đầu:
Nợ TK 419 (Cổ phiếu quỹ, theo giá mua thực tế) / Có TK 111, 112 (số tiền đã chi).
Các chi phí trực tiếp liên quan đến giao dịch mua lại (phí môi giới, phí giao dịch chứng khoán…) cũng được cộng vào giá trị ghi nhận trên TK 419, vì đây là một phần chi phí để có được cổ phiếu quỹ.
4. Hạch toán khi phát hành lại hoặc hủy bỏ cổ phiếu quỹ
Khi công ty bán lại (phát hành lại) cổ phiếu quỹ cho nhà đầu tư, không ghi nhận lãi hoặc lỗ vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh như một giao dịch thương mại thông thường. Mọi chênh lệch giữa giá bán lại và giá mua vào đều được điều chỉnh trực tiếp vào vốn chủ sở hữu:
– Nếu giá bán lại cao hơn giá mua vào: Nợ TK 111, 112 / Có TK 419 (theo giá mua vào); Có TK 411 hoặc TK 4112 (phần chênh lệch, ghi tăng thặng dư vốn cổ phần).
– Nếu giá bán lại thấp hơn giá mua vào: Nợ TK 111, 112 (số tiền thu được); Nợ TK 411 hoặc TK 4112 (phần chênh lệch, ghi giảm thặng dư vốn cổ phần) / Có TK 419 (theo giá mua vào).
Trường hợp công ty quyết định hủy bỏ vĩnh viễn cổ phiếu quỹ (giảm vốn điều lệ), kế toán ghi giảm vốn góp tương ứng mệnh giá cổ phiếu bị hủy, đồng thời xử lý chênh lệch giữa mệnh giá và giá mua vào vào thặng dư vốn cổ phần hoặc lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tùy theo chiều chênh lệch.
Câu Hỏi Thường Gặp
Cổ phiếu quỹ có được chia lợi tức (cổ tức) không?
Không. Cổ phiếu quỹ do công ty tự nắm giữ không được hưởng quyền nhận cổ tức, không có quyền biểu quyết và không được tính vào số cổ phiếu đang lưu hành khi tính các chỉ số như lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS).
Mua cổ phiếu quỹ có làm tăng chi phí được trừ khi tính thuế TNDN không?
Không. Giao dịch mua, bán cổ phiếu quỹ là giao dịch về vốn chủ sở hữu, không phát sinh doanh thu hay chi phí trên Báo cáo kết quả kinh doanh, do đó không ảnh hưởng đến thu nhập chịu thuế TNDN của doanh nghiệp.
Công ty TNHH có được mua lại phần vốn góp của chính mình giống cổ phiếu quỹ không?
Có cơ chế tương tự nhưng gọi là “mua lại phần vốn góp”, áp dụng theo Luật Doanh nghiệp đối với công ty TNHH khi thành viên yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp của họ, nguyên tắc hạch toán cũng ghi giảm vốn chủ sở hữu tương tự nhưng không có khái niệm “quỹ” để tái phát hành lại như cổ phiếu quỹ của công ty cổ phần.
Kết Luận
Kế toán cổ phiếu quỹ là nghiệp vụ đặc thù của công ty cổ phần, đòi hỏi hiểu đúng bản chất đây là giao dịch về vốn chủ sở hữu, không phải mua bán tài sản thông thường. Ghi nhận sai có thể làm lệch chỉ số tài chính quan trọng và ảnh hưởng đến đánh giá của nhà đầu tư, kiểm toán viên khi lập báo cáo tài chính.
👉 Liên hệ iGlobal để được tư vấn chi tiết về kế toán cổ phiếu quỹ và vốn chủ sở hữu – Hotline: 0932 796 879
Bài viết liên quan:
