Ấn Định Thuế 2026: 7 Trường Hợp Bị Áp Dụng Và Cách Khiếu Nại

Đội ngũ chuyên gia iGlobal · Cập nhật lần cuối: Tháng 8/2026

Ấn định thuế là biện pháp cơ quan thuế tự xác định số thuế doanh nghiệp phải nộp khi doanh nghiệp không kê khai, kê khai không trung thực hoặc không xuất trình được sổ sách, chứng từ hợp lệ. Theo khoản 2 Điều 24 Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15, hiệu lực từ 1/7/2026), có 7 nhóm trường hợp bị ấn định thuế, và số thuế bị ấn định thường cao hơn đáng kể so với mức doanh nghiệp tự tính do dựa trên dữ liệu so sánh ngành, không có lợi cho người nộp thuế. Bài viết dưới đây giúp kế toán và giám đốc doanh nghiệp hiểu rõ khi nào bị ấn định thuế, cơ quan thuế tính số thuế ấn định dựa trên căn cứ nào, mức phạt và tiền chậm nộp đi kèm, cũng như quy trình khiếu nại nếu không đồng ý với quyết định.

Ấn Định Thuế Là Gì?

Ấn định thuế là việc cơ quan quản lý thuế tự xác định số tiền thuế phải nộp thay cho người nộp thuế, áp dụng khi hồ sơ khai thuế không đủ tin cậy hoặc không tồn tại. Đây không phải là hình thức xử phạt mà là biện pháp nghiệp vụ để cơ quan thuế bảo đảm không thất thu ngân sách trong các tình huống doanh nghiệp không tự giác hoặc không đủ khả năng xác định đúng nghĩa vụ thuế của mình.

Trước ngày 1/7/2026, biện pháp này được quy định tại Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019 (Luật số 38/2019/QH14) và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 126/2020/NĐ-CP. Từ 1/7/2026, quy định này được kế thừa và cụ thể hóa thêm tại Điều 24 Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15) — luật gồm 9 chương, 53 điều, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025. Các nghị định hướng dẫn thi hành (dự kiến 6 nghị định, trong đó có nghị định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết và hóa đơn điện tử) sẽ tiếp tục cụ thể hóa phương pháp và căn cứ ấn định thuế.

Về bản chất, ấn định thuế đặt gánh nặng chứng minh lên vai doanh nghiệp: một khi bị ấn định, doanh nghiệp vẫn phải nộp đủ số thuế theo quyết định, sau đó mới có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện nếu cho rằng số liệu ấn định chưa chính xác.

7 Trường Hợp Nào Bị Cơ Quan Thuế Ấn Định Thuế?

Doanh nghiệp bị ấn định thuế khi thuộc một trong 7 nhóm hành vi: không đăng ký/kê khai thuế; không xác định được căn cứ tính thuế; sổ sách không phản ánh đúng; không xuất trình chứng từ; không chấp hành thanh tra, kiểm tra; mua bán không theo giá thị trường; sử dụng hóa đơn không hợp pháp. Cụ thể theo Điều 24 Luật Quản lý thuế 2025:

1. Không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc không nộp bổ sung hồ sơ khai thuế theo yêu cầu của cơ quan thuế, hoặc đã nộp hồ sơ khai thuế nhưng khai không đầy đủ, trung thực, chính xác về căn cứ tính thuế.
2. Đã nộp hồ sơ khai thuế nhưng không xác định được các yếu tố làm căn cứ tính thuế, hoặc xác định được nhưng doanh nghiệp không tự tính được số thuế phải nộp.
3. Không phản ánh hoặc phản ánh không đầy đủ, trung thực, chính xác số liệu trên sổ kế toán để xác định nghĩa vụ thuế — đây là căn cứ áp dụng phổ biến với các doanh nghiệp bị phát hiện lập “hai sổ kế toán”.
4. Không xuất trình sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và các tài liệu cần thiết liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp trong thời hạn cơ quan thuế yêu cầu.
5. Không chấp hành quyết định thanh tra, kiểm tra thuế theo đúng thời hạn và nội dung quy định.
6. Mua bán, trao đổi, hạch toán giá trị hàng hóa, dịch vụ không theo giá trị giao dịch thông thường trên thị trường, bao gồm cả giao dịch với bên liên kết không tuân thủ nguyên tắc giá thị trường.
7. Sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán giá trị hàng hóa, dịch vụ mua vào làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Trong thực tế, các trường hợp (3) và (4) — sổ sách không trung thực và không xuất trình chứng từ — là phổ biến nhất tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt khi bị phát hiện chênh lệch giữa doanh thu thực tế (qua sao kê ngân hàng, dữ liệu sàn thương mại điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền) với doanh thu đã kê khai.

Cơ Quan Thuế Căn Cứ Vào Đâu Để Tính Số Thuế Ấn Định?

Cơ quan thuế ấn định thuế dựa trên cơ sở dữ liệu quản lý thuế, dữ liệu của doanh nghiệp cùng ngành nghề và quy mô tương đương tại địa phương, kết quả thanh tra/kiểm tra/xác minh còn hiệu lực, hoặc tài liệu, số liệu do cơ quan quản lý nhà nước khác cung cấp. Với tổ chức nộp thuế, các căn cứ ấn định thường bao gồm:

• Cơ sở dữ liệu của ngành thuế và cơ sở dữ liệu thương mại;
• So sánh với doanh thu, chi phí, thuế suất áp dụng của các doanh nghiệp có cùng ngành nghề, quy mô kinh doanh trên cùng địa bàn (nếu không so sánh được tại địa bàn thì mở rộng phạm vi);
• Kết quả thanh tra, kiểm tra, xác minh còn hiệu lực;
• Tỷ lệ thu nhập chịu thuế/doanh thu bình quân ngành nghề theo quy định của pháp luật về thuế.

Vì phương pháp ấn định dựa trên dữ liệu so sánh và ước tính, số thuế ấn định trong đa số trường hợp cao hơn — đôi khi cao hơn đáng kể — so với số liệu doanh nghiệp có thể tự chứng minh nếu lưu trữ đầy đủ hồ sơ. Đây chính là lý do các chuyên gia luôn khuyến nghị doanh nghiệp duy trì sổ sách kế toán minh bạch và hợp tác đầy đủ với đoàn thanh tra, kiểm tra thay vì để bị áp dụng biện pháp ấn định.

Ấn Định Thuế Khác Gì Với Truy Thu Thuế Và Cưỡng Chế Thuế?

Ấn định thuế là cách tính thuế thay thế khi không đủ căn cứ tin cậy, truy thu thuế là thu bổ sung phần đã kê khai thiếu sau thanh tra, còn cưỡng chế thuế là biện pháp thi hành khi đã có nợ thuế nhưng không nộp. Ba khái niệm này thường bị nhầm lẫn nhưng có bản chất và trình tự áp dụng khác nhau:

Biện pháp	Bản chất	Thời điểm áp dụng
Ấn định thuế	Tự tính số thuế thay doanh nghiệp do thiếu căn cứ tin cậy	Khi khai thuế, thanh tra, kiểm tra phát hiện hồ sơ không đủ độ tin cậy
Truy thu thuế	Thu bổ sung phần thuế còn thiếu so với số đã kê khai	Sau thanh tra, kiểm tra xác định số liệu thực tế
Cưỡng chế thuế	Biện pháp thi hành (phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản, tạm hoãn xuất cảnh…)	Khi đã có nợ thuế/tiền phạt nhưng quá hạn không nộp

Trong nhiều trường hợp thực tế, ba biện pháp này diễn ra liên tiếp: doanh nghiệp bị ấn định thuế do không xuất trình đủ chứng từ, số thuế ấn định trở thành khoản phải nộp, nếu không nộp đúng hạn sẽ phát sinh cưỡng chế thuế (bao gồm cả biện pháp tạm hoãn xuất cảnh với người đại diện pháp luật nếu nợ vượt ngưỡng theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP).

Bị Ấn Định Thuế Thì Phải Nộp Thêm Những Khoản Nào?

Ngoài số thuế bị ấn định, doanh nghiệp còn phải nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày tính trên số thuế ấn định, và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP nếu hành vi cấu thành khai sai hoặc trốn thuế. Cụ thể:

• Tiền chậm nộp: 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp, kể từ ngày hết hạn nộp thuế của kỳ tính thuế bị ấn định.
• Phạt khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp: 20% trên số tiền thuế khai thiếu, theo khung phạt tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
• Phạt hành vi trốn thuế: từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, tùy tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ, áp dụng khi hành vi dẫn đến ấn định thuế đồng thời được xác định là trốn thuế (ví dụ sử dụng hóa đơn không hợp pháp, lập hai hệ thống sổ sách).
• Nguy cơ hình sự: trường hợp số tiền trốn thuế lớn hoặc tái phạm, hồ sơ có thể bị chuyển cơ quan điều tra để xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo Bộ luật Hình sự.

Chính vì mức chi phí phát sinh có thể rất lớn — gồm cả số thuế ấn định (thường cao hơn thực tế), tiền chậm nộp và tiền phạt — doanh nghiệp nên chủ động rà soát và bổ sung hồ sơ ngay khi nhận được yêu cầu giải trình từ cơ quan thuế, tránh để rơi vào tình trạng bị ấn định.

Quy Trình Ấn Định Thuế Diễn Ra Như Thế Nào?

Quy trình gồm 4 bước: cơ quan thuế phát hiện căn cứ ấn định qua kê khai/thanh tra/kiểm tra, thông báo và yêu cầu giải trình, tính toán số thuế ấn định dựa trên dữ liệu so sánh, và ban hành quyết định ấn định thuế bằng văn bản.

1. Bước 1 — Phát hiện căn cứ ấn định: qua quá trình tiếp nhận hồ sơ khai thuế, đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, hoặc trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở doanh nghiệp.
2. Bước 2 — Thông báo, yêu cầu giải trình/bổ sung: cơ quan thuế gửi thông báo yêu cầu doanh nghiệp giải trình, cung cấp bổ sung hồ sơ, chứng từ trong thời hạn quy định (thường 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận thông báo).
3. Bước 3 — Tính toán số thuế ấn định: nếu doanh nghiệp không giải trình được hoặc giải trình không thỏa đáng, cơ quan thuế áp dụng một trong các căn cứ ấn định (dữ liệu ngành, kết quả thanh tra, tỷ lệ thu nhập chịu thuế bình quân…) để tính ra số thuế phải nộp.
4. Bước 4 — Ban hành quyết định ấn định thuế: quyết định được gửi bằng văn bản cho doanh nghiệp, nêu rõ căn cứ pháp lý, phương pháp tính và thời hạn nộp tiền thuế ấn định.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý bước 2: đây là “cửa sổ vàng” để cung cấp đầy đủ chứng từ hợp lệ, tránh bị chuyển sang ấn định. Sau khi quyết định đã ban hành, việc khiếu nại phức tạp và tốn thời gian hơn nhiều so với việc giải trình ngay từ đầu.

Không Đồng Ý Với Quyết Định Ấn Định Thuế Thì Khiếu Nại Như Thế Nào?

Doanh nghiệp có 90 ngày kể từ ngày nhận quyết định ấn định thuế để gửi đơn khiếu nại, nhưng vẫn phải nộp đủ số thuế bị ấn định trước khi khiếu nại được giải quyết. Đây là nguyên tắc “nộp trước, khiếu nại sau” áp dụng chung với các quyết định hành chính về thuế.

Quy trình khiếu nại gồm các bước chính:

1. Nộp đủ số tiền thuế theo quyết định ấn định để tránh phát sinh thêm tiền chậm nộp, tiền phạt trong quá trình chờ giải quyết khiếu nại.
2. Gửi đơn khiếu nại (hoặc văn bản đề nghị giải thích) đến chính cơ quan thuế đã ban hành quyết định, kèm theo hồ sơ, chứng từ chứng minh số liệu do doanh nghiệp tự xác định là chính xác hơn.
3. Cơ quan thuế thụ lý đơn hợp lệ trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận được.
4. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu, doanh nghiệp có quyền khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án theo Luật Tố tụng hành chính.
5. Nếu kết quả cho thấy quyết định ấn định sai, cơ quan thuế phải hoàn trả số tiền thuế, tiền phạt đã thu thừa kèm tiền lãi chậm hoàn theo quy định.

Trên thực tế, để khiếu nại thành công, doanh nghiệp cần có bộ chứng từ, sổ sách đủ sức thuyết phục hơn phương pháp so sánh dữ liệu ngành mà cơ quan thuế đã áp dụng — đây là lý do nên có sự tham gia của kiểm toán viên hoặc đơn vị tư vấn thuế chuyên nghiệp ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ khiếu nại.

Ấn Định Thuế Trong Giao Dịch Liên Kết (Chuyển Giá) Có Gì Đặc Biệt?

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết bị ấn định thuế khi không kê khai, không nộp hoặc kê khai không đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, hoặc khi giá giao dịch không tuân thủ nguyên tắc giá thị trường theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Đây là rủi ro chuyển giá đặc biệt cao với doanh nghiệp FDI có giao dịch mua bán, vay vốn, chuyển giao công nghệ với công ty mẹ hoặc các bên liên kết ở nước ngoài.

Trong trường hợp này, cơ quan thuế có thể sử dụng cơ sở dữ liệu thương mại về các doanh nghiệp độc lập có hoạt động kinh doanh tương đồng để xác định biên độ giá thị trường, sau đó ấn định mức giá, tỷ suất lợi nhuận hoặc tỷ lệ phân bổ lợi nhuận phù hợp cho doanh nghiệp bị kiểm tra. Số thuế ấn định trong các vụ chuyển giá thường rất lớn do liên quan đến toàn bộ chuỗi giao dịch nhiều năm tài chính, nên doanh nghiệp FDI cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết (Local File, Master File) theo đúng thời hạn quy định để giảm thiểu rủi ro.

Làm Sao Để Doanh Nghiệp Tránh Bị Ấn Định Thuế?

Doanh nghiệp tránh bị ấn định thuế bằng cách kê khai đầy đủ, đúng hạn; duy trì một hệ thống sổ sách kế toán duy nhất, minh bạch; lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ; và hợp tác đầy đủ khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình hoặc thanh tra, kiểm tra. Một số khuyến nghị cụ thể:

• Không lập, sử dụng “hai sổ kế toán” — đây là hành vi rủi ro pháp lý nghiêm trọng, có thể bị xử lý hình sự với mức phạt tù đến 7 năm theo quy định hiện hành, đồng thời gần như chắc chắn dẫn đến ấn định thuế toàn bộ kỳ tính thuế liên quan.
• Đối chiếu định kỳ giữa doanh thu kê khai với dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu ngân hàng và dữ liệu từ sàn thương mại điện tử (nếu có bán hàng online) để phát hiện sớm chênh lệch.
• Phản hồi đầy đủ, đúng hạn mọi thông báo yêu cầu giải trình từ cơ quan thuế — đây là bước quan trọng nhất để tránh bị chuyển sang diện ấn định.
• Với doanh nghiệp FDI, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo đúng mẫu biểu và thời hạn nộp cùng hồ sơ quyết toán thuế TNDN hàng năm.
• Sử dụng dịch vụ kế toán, kiểm toán chuyên nghiệp để rà soát định kỳ, phát hiện sớm các rủi ro trước khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Ấn định thuế là gì?

Ấn định thuế là biện pháp cơ quan thuế tự xác định số thuế người nộp thuế phải nộp, thay vì dựa trên số liệu doanh nghiệp tự kê khai, áp dụng khi doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ kê khai hoặc không xuất trình được sổ sách, chứng từ hợp lệ. Căn cứ tại khoản 2 Điều 24 Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15, hiệu lực từ 1/7/2026). Doanh nghiệp bị ấn định vẫn phải nộp đủ số thuế được ấn định, đồng thời có quyền khiếu nại nếu không đồng ý.

Doanh nghiệp nào dễ bị ấn định thuế nhất?

Doanh nghiệp không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế đúng hạn, sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán, không xuất trình được hóa đơn chứng từ, hoặc không chấp hành quyết định thanh tra, kiểm tra thuế là những nhóm có nguy cơ cao nhất. Doanh nghiệp FDI có giao dịch liên kết không tuân thủ nguyên tắc giá thị trường theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Nghị định 255/2026/NĐ-CP cũng thuộc diện rủi ro cao.

Bị ấn định thuế có phải nộp phạt thêm không?

Có. Ngoài số thuế bị ấn định, doanh nghiệp còn phải nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP nếu hành vi cấu thành khai sai (phạt 20% số thuế khai thiếu) hoặc trốn thuế (phạt 1-3 lần số tiền thuế trốn). Trường hợp nghiêm trọng có thể bị chuyển cơ quan điều tra xem xét trách nhiệm hình sự.

Thời hạn khiếu nại quyết định ấn định thuế là bao lâu?

90 ngày kể từ ngày nhận quyết định ấn định thuế. Cơ quan thuế thụ lý đơn hợp lệ trong 10 ngày làm việc. Doanh nghiệp vẫn phải nộp đủ số thuế bị ấn định trước, sau đó mới khiếu nại; nếu khiếu nại đúng, số tiền nộp thừa được hoàn trả kèm tiền lãi chậm hoàn theo quy định.

Ấn định thuế khác gì truy thu thuế sau thanh tra?

Ấn định thuế là cách tính thuế thay thế khi hồ sơ khai thuế không đủ căn cứ tin cậy, dựa trên dữ liệu so sánh ngành. Truy thu thuế là thu bổ sung phần thuế còn thiếu sau khi thanh tra phát hiện số liệu doanh nghiệp đã kê khai chưa đúng, chưa đủ — dựa trên số liệu, chứng từ thực tế đối chiếu được, không phải ước tính.

Doanh nghiệp phải làm gì khi nhận được quyết định ấn định thuế?

Đọc kỹ căn cứ, phương pháp tính, đối chiếu với sổ sách thực tế; nộp đủ số thuế theo thời hạn ghi trong quyết định để tránh phát sinh thêm tiền chậm nộp; đồng thời chủ động liên hệ đơn vị kế toán, tư vấn thuế hoặc kiểm toán để rà soát hồ sơ, chuẩn bị tài liệu nếu cần gửi công văn giải thích hoặc khiếu nại trong 90 ngày.

Kết Luận

Ấn định thuế là công cụ cơ quan thuế sử dụng ngày càng chặt chẽ trong bối cảnh dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu ngân hàng và dữ liệu sàn thương mại điện tử được kết nối, đối chiếu tự động theo Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15). Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI có giao dịch liên kết, cần chủ động kê khai trung thực, lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng từ và hợp tác kịp thời khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình để tránh rơi vào diện bị ấn định thuế — vốn thường dẫn đến số thuế phải nộp cao hơn đáng kể so với thực tế cùng các khoản phạt, tiền chậm nộp đi kèm.