Kế Toán Chênh Lệch Tỷ Giá Hối Đoái 2026: Quy Định Và Cách Hạch Toán
Với các doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ, vay vốn nước ngoài hoặc xuất nhập khẩu, chênh lệch tỷ giá hối đoái là khoản mục ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh và dễ bị hạch toán sai. Bài viết hệ thống lại quy định và cách ghi nhận chênh lệch tỷ giá theo chuẩn mực kế toán Việt Nam năm 2026.
1. Chênh Lệch Tỷ Giá Hối Đoái Là Gì?
Chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh khi tỷ giá thực tế tại thời điểm ghi nhận nghiệp vụ khác với tỷ giá tại thời điểm thanh toán hoặc thời điểm đánh giá lại số dư có gốc ngoại tệ cuối kỳ. Chênh lệch này có thể là lãi (thu nhập tài chính) hoặc lỗ (chi phí tài chính) tùy theo biến động tỷ giá tăng hay giảm so với thời điểm ghi nhận ban đầu.
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 10 (VAS 10) và Thông tư 200/2014/TT-BTC, chênh lệch tỷ giá được chia thành hai loại chính: chênh lệch tỷ giá đã thực hiện (phát sinh khi thanh toán) và chênh lệch tỷ giá chưa thực hiện (phát sinh khi đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ).
2. Nguyên Tắc Xác Định Tỷ Giá Ghi Sổ
Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong hai loại tỷ giá để ghi sổ: tỷ giá giao dịch thực tế hoặc tỷ giá ghi sổ (áp dụng cho các khoản mục tiền tệ). Đối với các khoản phải thu, phải trả có gốc ngoại tệ, khi phát sinh sử dụng tỷ giá mua vào của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp mở tài khoản (đối với các khoản phải thu) hoặc tỷ giá bán ra (đối với các khoản phải trả) tại thời điểm phát sinh giao dịch.
Cuối kỳ kế toán (tháng, quý, năm), doanh nghiệp phải đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá chuyển khoản trung bình cuối kỳ do ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch công bố.
3. Hạch Toán Chênh Lệch Tỷ Giá Trong Kỳ
Khi phát sinh doanh thu, chi phí, mua sắm tài sản bằng ngoại tệ, kế toán quy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch thực tế để ghi nhận. Khi thanh toán công nợ ngoại tệ, nếu tỷ giá thanh toán khác tỷ giá ghi sổ ban đầu, phần chênh lệch được ghi nhận vào doanh thu hoạt động tài chính (TK 515) nếu lãi tỷ giá, hoặc chi phí tài chính (TK 635) nếu lỗ tỷ giá.
Ví dụ: doanh nghiệp có khoản phải trả nhà cung cấp 10.000 USD ghi nhận theo tỷ giá 25.000 VND/USD. Khi thanh toán, tỷ giá tăng lên 25.300 VND/USD, phát sinh lỗ chênh lệch tỷ giá 3.000.000 đồng, hạch toán: Nợ TK 331, Nợ TK 635 (phần chênh lệch) / Có TK 112.
4. Xử Lý Chênh Lệch Tỷ Giá Cuối Kỳ Và Ảnh Hưởng Đến Thuế
Cuối năm tài chính, sau khi đánh giá lại số dư ngoại tệ, phần chênh lệch tỷ giá được kết chuyển toàn bộ vào doanh thu hoặc chi phí tài chính trong kỳ (không còn được treo trên bảng cân đối kế toán như trước đây theo Thông tư 200). Đối với doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư xây dựng cơ bản, chênh lệch tỷ giá phát sinh trong giai đoạn này được vốn hóa vào giá trị tài sản hoặc theo dõi riêng cho đến khi tài sản đi vào hoạt động.
Về thuế TNDN, khoản lãi hoặc lỗ chênh lệch tỷ giá đã thực hiện được tính vào thu nhập chịu thuế hoặc chi phí được trừ. Riêng chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ (chưa thực hiện) không được tính vào chi phí hoặc thu nhập chịu thuế TNDN, doanh nghiệp cần loại trừ khi quyết toán thuế để tránh sai sót.
Câu Hỏi Thường Gặp
Chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại cuối năm có bị tính thuế TNDN không?
Không. Khoản chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại số dư có gốc ngoại tệ cuối kỳ chỉ mang tính chất kế toán, không được tính vào thu nhập hoặc chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN.
Doanh nghiệp có bắt buộc phải đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối mỗi quý không?
Việc đánh giá lại bắt buộc thực hiện tại thời điểm lập báo cáo tài chính, tối thiểu là cuối năm tài chính. Doanh nghiệp lập báo cáo tài chính giữa niên độ theo quý thì cũng cần đánh giá lại vào cuối mỗi quý.
Tỷ giá nào được dùng để quy đổi doanh thu bán hàng bằng ngoại tệ?
Sử dụng tỷ giá mua vào của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán, tại thời điểm phát sinh giao dịch (thời điểm ghi nhận doanh thu).
Kết Luận
Kế toán chênh lệch tỷ giá đòi hỏi sự chính xác trong việc lựa chọn tỷ giá ghi sổ, thời điểm đánh giá lại và phân biệt rõ giữa chênh lệch đã thực hiện với chưa thực hiện để tránh sai sót khi lập báo cáo tài chính và quyết toán thuế.
👉 Liên hệ iGlobal – Hotline: 0932 796 879
Bài viết liên quan:
Bai viet Lien quan
Ban can tu van? Lien he iGlobal ngay!
Hotline: 0932 796 879
