Kế Toán Tài Sản Cố Định: Khấu Hao Và Các Phương Pháp Tính 2026

Tài sản cố định (TSCĐ) chiếm tỷ trọng lớn trong bảng cân đối kế toán của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất, xây dựng. Việc ghi nhận, phân loại và trích khấu hao TSCĐ đúng quy định không chỉ đảm bảo báo cáo tài chính trung thực mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Bài viết dưới đây giúp doanh nghiệp nắm rõ nguyên tắc kế toán TSCĐ và các phương pháp tính khấu hao phổ biến năm 2026.

1. Tài Sản Cố Định Là Gì Và Điều Kiện Ghi Nhận

Tài sản cố định là những tư liệu lao động có giá trị lớn, thời gian sử dụng trên một năm, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh mà vẫn giữ nguyên hình thái ban đầu. Theo quy định hiện hành, một tài sản được ghi nhận là TSCĐ hữu hình khi thỏa mãn đồng thời ba điều kiện: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản; nguyên giá được xác định một cách đáng tin cậy; có thời gian sử dụng ước tính trên một năm và đạt tiêu chuẩn giá trị theo quy định (hiện nay là từ 30 triệu đồng trở lên). TSCĐ được phân thành ba nhóm: TSCĐ hữu hình (nhà xưởng, máy móc, phương tiện vận tải), TSCĐ vô hình (quyền sử dụng đất, phần mềm, bằng sáng chế) và TSCĐ thuê tài chính.

2. Nguyên Giá Tài Sản Cố Định Được Xác Định Như Thế Nào

Nguyên giá TSCĐ mua sắm bao gồm giá mua thực tế phải trả (đã trừ chiết khấu thương mại, giảm giá), các khoản thuế không được hoàn lại và toàn bộ chi phí liên quan trực tiếp đến việc đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng như chi phí vận chuyển, lắp đặt, chạy thử, lệ phí trước bạ. Đối với TSCĐ tự xây dựng, tự chế, nguyên giá là giá thành thực tế cộng chi phí lắp đặt, chạy thử. Doanh nghiệp cần lưu ý tách bạch rõ chi phí sửa chữa, bảo trì thông thường (hạch toán vào chi phí trong kỳ) với chi phí nâng cấp làm tăng năng lực, kéo dài tuổi thọ tài sản (được ghi tăng nguyên giá), vì đây là lỗi rất phổ biến khi kiểm toán, thanh tra thuế.

3. Các Phương Pháp Tính Khấu Hao Phổ Biến

Có ba phương pháp trích khấu hao TSCĐ được pháp luật cho phép áp dụng. Phương pháp đường thẳng là phổ biến nhất, mức khấu hao hàng năm được tính đều bằng nguyên giá chia cho thời gian sử dụng ước tính, phù hợp với đa số doanh nghiệp vì đơn giản, dễ theo dõi. Phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh áp dụng cho TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh có hiệu suất sử dụng cao ở những năm đầu, mức khấu hao lớn hơn vào các năm đầu và giảm dần theo thời gian. Phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm phù hợp với máy móc thiết bị mà mức độ hao mòn gắn liền trực tiếp với công suất, sản lượng thực tế sản xuất ra, ví dụ dây chuyền sản xuất, phương tiện vận tải chở hàng.

4. Thời Gian Trích Khấu Hao Và Chi Phí Khấu Hao Được Trừ Khi Tính Thuế

Thời gian trích khấu hao của từng loại TSCĐ được quy định trong khung thời gian tối thiểu – tối đa theo từng nhóm tài sản (nhà cửa, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, dụng cụ quản lý…). Doanh nghiệp phải đăng ký phương pháp khấu hao với cơ quan thuế trước khi bắt đầu thực hiện và áp dụng nhất quán, chỉ được thay đổi phương pháp khi có lý do chính đáng. Chi phí khấu hao chỉ được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN nếu TSCĐ có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp chứng minh quyền sở hữu, được quản lý, theo dõi trên sổ sách kế toán và trích khấu hao đúng khung thời gian quy định. Một số tài sản như ô tô con từ 9 chỗ trở xuống có giá trị vượt 1,6 tỷ đồng (trừ trường hợp đặc thù) sẽ bị khống chế phần khấu hao tương ứng với giá trị vượt không được tính vào chi phí được trừ.

5. Những Lưu Ý Khi Kiểm Kê Và Thanh Lý Tài Sản Cố Định

Doanh nghiệp cần tổ chức kiểm kê TSCĐ định kỳ, đối chiếu số lượng, giá trị còn lại thực tế với sổ sách để phát hiện tài sản hư hỏng, mất mát, không còn sử dụng nhằm xử lý kịp thời. Khi thanh lý, nhượng bán TSCĐ đã khấu hao hết hoặc chưa khấu hao hết, doanh nghiệp phải lập hội đồng thanh lý, biên bản thanh lý và xuất hóa đơn theo giá trị thực tế thu được, đồng thời ghi nhận chênh lệch giữa giá trị còn lại và giá trị thu hồi vào thu nhập khác hoặc chi phí khác. Việc quản lý hồ sơ TSCĐ đầy đủ (hợp đồng mua, hóa đơn, biên bản bàn giao, thẻ TSCĐ) không chỉ phục vụ công tác kế toán mà còn là căn cứ quan trọng khi cơ quan thuế thanh tra hoặc kiểm toán độc lập rà soát báo cáo tài chính.

Câu Hỏi Thường Gặp

Tài sản có giá trị dưới 30 triệu đồng có được ghi nhận là TSCĐ không?

Không. Tài sản không đạt tiêu chuẩn giá trị tối thiểu theo quy định (hiện nay 30 triệu đồng) sẽ được hạch toán là công cụ, dụng cụ và phân bổ dần vào chi phí, không ghi nhận là TSCĐ và không trích khấu hao theo phương pháp TSCĐ.

Doanh nghiệp có được tự ý thay đổi phương pháp khấu hao giữa năm không?

Không được tùy tiện. Doanh nghiệp chỉ được thay đổi phương pháp khấu hao khi có sự thay đổi cách thức sử dụng tài sản để đem lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp và phải đăng ký lại với cơ quan thuế, giải trình rõ lý do thay đổi.

TSCĐ đã khấu hao hết nhưng vẫn còn sử dụng thì xử lý thế nào?

Doanh nghiệp vẫn tiếp tục theo dõi trên sổ sách về mặt hiện vật (số lượng, tình trạng sử dụng) nhưng không trích khấu hao thêm, vì giá trị còn lại đã bằng không. Tài sản vẫn được sử dụng bình thường cho đến khi thanh lý hoặc ngừng sử dụng.

Kết Luận

Kế toán tài sản cố định và trích khấu hao đúng phương pháp, đúng thời gian không chỉ giúp báo cáo tài chính phản ánh trung thực tình hình tài sản mà còn đảm bảo chi phí khấu hao được chấp nhận là chi phí hợp lý khi quyết toán thuế TNDN. Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình quản lý TSCĐ chặt chẽ ngay từ khâu ghi nhận nguyên giá đến khi thanh lý để hạn chế rủi ro khi bị thanh tra, kiểm toán.

👉 Liên hệ iGlobal – Hotline: 0932 796 879

Bài viết liên quan:

• Quy trình kiểm toán
• Chỉ tiêu kiểm toán 300 tỷ
• Thành lập công ty