Kế Toán Tiền Lương Và BHXH 2026: Hướng Dẫn Từ A Đến Z

Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, kinh phí công đoàn) là phần hành dễ sai sót nhất trong bộ máy kế toán doanh nghiệp, vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi người lao động và nghĩa vụ với cơ quan bảo hiểm xã hội. Bài viết này hướng dẫn chi tiết cách hạch toán tiền lương, tỷ lệ trích các loại bảo hiểm năm 2026 và những lưu ý quan trọng để doanh nghiệp tránh bị truy thu, xử phạt.
1. Các khoản phải tính trong kế toán tiền lương
Tiền lương của người lao động thường gồm lương cơ bản theo hợp đồng, các khoản phụ cấp (ăn trưa, xăng xe, điện thoại, nhà ở), lương làm thêm giờ, lương ngày lễ và các khoản thưởng theo hiệu suất. Kế toán cần phân loại rõ khoản nào tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN, khoản nào tính thuế TNCN và khoản nào làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Việc phân loại sai có thể dẫn đến đóng thiếu/thừa bảo hiểm hoặc kê khai sai thuế thu nhập cá nhân cho người lao động.
2. Tỷ lệ trích các khoản bảo hiểm năm 2026
Theo quy định hiện hành, tổng tỷ lệ trích BHXH, BHYT, BHTN được chia giữa doanh nghiệp và người lao động. Doanh nghiệp đóng phần lớn hơn bao gồm BHXH (hưu trí – tử tuất, ốm đau – thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp), BHYT và BHTN; người lao động đóng phần còn lại trừ trực tiếp vào lương hàng tháng. Mức lương làm căn cứ đóng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng và không vượt quá 20 lần mức lương cơ sở đối với BHXH, BHYT. Doanh nghiệp cần cập nhật mức lương tối thiểu vùng mới nhất mỗi khi có điều chỉnh để tránh đóng sai căn cứ.
3. Cách hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương
Khi ghi nhận chi phí lương, kế toán hạch toán vào các tài khoản chi phí tương ứng với bộ phận sử dụng lao động (chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp), đối ứng với tài khoản phải trả người lao động. Phần bảo hiểm do doanh nghiệp đóng được tính vào chi phí, còn phần bảo hiểm và thuế TNCN do người lao động chịu sẽ được trừ trực tiếp vào tài khoản phải trả lương trước khi thực hiện thanh toán. Cuối kỳ, doanh nghiệp nộp tiền bảo hiểm cho cơ quan BHXH và nộp thuế TNCN đã khấu trừ cho cơ quan thuế theo đúng thời hạn quy định.

4. Những sai sót thường gặp và cách phòng tránh
Nhiều doanh nghiệp gặp vướng mắc khi quyết toán vì: không tách bạch rõ các khoản phụ cấp chịu thuế và không chịu thuế TNCN; chậm báo tăng/giảm lao động với cơ quan BHXH khiến phát sinh truy thu hoặc lãi chậm đóng; tính sai căn cứ đóng bảo hiểm khi điều chỉnh lương; hoặc thiếu hồ sơ chứng minh các khoản phụ cấp khi quyết toán thuế TNDN. Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên xây dựng quy chế lương rõ ràng, lưu trữ đầy đủ hợp đồng lao động, quyết định điều chỉnh lương và bảng chấm công, đồng thời đối chiếu định kỳ số liệu lương với báo cáo BHXH. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay chọn thuê dịch vụ kế toán trọn gói để đảm bảo phần hành lương – bảo hiểm được xử lý chính xác, tuân thủ pháp luật mà không cần đầu tư nhân sự chuyên trách.
Câu Hỏi Thường Gặp
Mức lương làm căn cứ đóng BHXH có bằng lương thực nhận không?
Không hoàn toàn. Căn cứ đóng BHXH bắt buộc là lương theo hợp đồng lao động cộng một số phụ cấp cố định theo quy định, không bao gồm các khoản thưởng, phụ cấp biến động theo kết quả công việc hoặc hỗ trợ không thường xuyên.
Doanh nghiệp chậm đóng BHXH có bị xử phạt không?
Có. Doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN sẽ phải nộp thêm tiền chậm đóng tính theo lãi suất quy định và có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị thanh tra nếu để kéo dài nhiều kỳ liên tiếp.
Phụ cấp ăn trưa có phải chịu thuế TNCN và tính BHXH không?
Phụ cấp ăn trưa bằng tiền được miễn thuế TNCN trong hạn mức quy định và không tính vào căn cứ đóng BHXH nếu được ghi rõ là khoản hỗ trợ không gắn với tiền lương cơ bản trong quy chế của doanh nghiệp.
Kết Luận
Kế toán tiền lương và BHXH đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối vì ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động và nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp của bạn cần rà soát lại quy trình tính lương, trích bảo hiểm hoặc xây dựng quy chế lương chuẩn, hãy để iGlobal hỗ trợ.
👉 Liên hệ iGlobal – Hotline: 0932 796 879
Bài viết liên quan:
- Dịch vụ kế toán trọn gói 2026: Lợi ích, chi phí và cách chọn đúng
- Đội ngũ chuyên gia iGlobal
- Liên hệ tư vấn iGlobal
Bai viet Lien quan
Ban can tu van? Lien he iGlobal ngay!
Hotline: 0932 796 879
