Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán? Cách Xác Định Theo 3 Tiêu Chí Mới 2025-2026
Từ ngày 14/4/2025, Nghị định 90/2025/NĐ-CP chính thức bổ sung nhóm “doanh nghiệp quy mô lớn” vào danh sách phải kiểm toán bắt buộc báo cáo tài chính. Vậy doanh nghiệp của bạn có thuộc diện này không? Công ty TNHH Kiểm toán iGlobal hướng dẫn chi tiết cách xác định theo từng tiêu chí.
Mục lục:
- 1. Tổng Quan: Những Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Bắt Buộc?
- 2. Sơ Đồ Xác Định Nhanh Doanh Nghiệp Phải Kiểm Toán
- 3. Chi Tiết 3 Tiêu Chí Xác Định “Doanh Nghiệp Quy Mô Lớn”
- 4. Ví Dụ Thực Tế: Xác Định Nghĩa Vụ Kiểm Toán
- 5. Trường Hợp Miễn Trừ Và Ngoại Lệ
- 6. Hậu Quả Khi Không Kiểm Toán Đúng Quy Định
- Câu Hỏi Thường Gặp
1. Tổng Quan: Những Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Bắt Buộc?
Trước khi Nghị định 90/2025 có hiệu lực, chỉ có các nhóm doanh nghiệp sau phải kiểm toán bắt buộc:
| Nhóm doanh nghiệp | Cơ sở pháp lý | Trước NĐ 90/2025 | Sau NĐ 90/2025 |
|---|---|---|---|
| Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) | Luật Kiểm toán độc lập 2011 | ✅ Phải kiểm toán | ✅ Vẫn phải kiểm toán |
| Công ty đại chúng, niêm yết | Luật Chứng khoán 2019 | ✅ Phải kiểm toán | ✅ Vẫn phải kiểm toán |
| Tổ chức tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán | Luật chuyên ngành | ✅ Phải kiểm toán | ✅ Vẫn phải kiểm toán |
| Doanh nghiệp nhà nước / vốn nhà nước | Luật Quản lý vốn nhà nước | ✅ Phải kiểm toán | ✅ Vẫn phải kiểm toán |
| 🆕 Doanh nghiệp “quy mô lớn” | NĐ 90/2025/NĐ-CP | ❌ Không bắt buộc | ✅ BẮT BUỘC từ 2025 |
Như vậy, nhóm doanh nghiệp quy mô lớn là nhóm hoàn toàn mới được bổ sung. Đây chủ yếu là các công ty TNHH, công ty cổ phần chưa đại chúng, doanh nghiệp tư nhân có quy mô lớn nhưng trước đây chưa từng phải kiểm toán.
2. Sơ Đồ Xác Định Nhanh Doanh Nghiệp Phải Kiểm Toán
Để xác định nhanh doanh nghiệp của bạn có phải kiểm toán hay không, hãy trả lời các câu hỏi theo thứ tự sau:
| Bước | Câu hỏi | Nếu CÓ | Nếu KHÔNG |
|---|---|---|---|
| Bước 1 | Bạn là công ty đại chúng / niêm yết? | → PHẢI kiểm toán | → Sang Bước 2 |
| Bước 2 | Bạn có vốn đầu tư nước ngoài (FDI)? | → PHẢI kiểm toán | → Sang Bước 3 |
| Bước 3 | Bạn có vốn nhà nước / DNNN? | → PHẢI kiểm toán | → Sang Bước 4 |
| Bước 4 | Bạn là tổ chức tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán? | → PHẢI kiểm toán | → Sang Bước 5 |
| Bước 5 | Bạn có đáp ứng ≥ 2/3 tiêu chí “quy mô lớn”? | → PHẢI kiểm toán (NĐ 90/2025) | → Không bắt buộc |
3. Chi Tiết 3 Tiêu Chí Xác Định “Doanh Nghiệp Quy Mô Lớn”
Theo quy định về doanh nghiệp quy mô lớn kiểm toán, doanh nghiệp phải đáp ứng ít nhất 2 trong 3 tiêu chí sau (dựa trên BCTC năm trước liền kề):
Tiêu chí 1: Số lao động đóng BHXH bình quân năm trên 200 người
Cách tính:
- Lấy tổng số lao động đóng BHXH từng tháng trong năm (12 tháng)
- Chia tổng cho 12 để ra bình quân năm
- Số liệu căn cứ theo báo cáo BHXH hàng tháng (Mẫu D02-LT)
Ví dụ tính toán:
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Số LĐ | 185 | 190 | 195 | 200 | 210 | 215 | 220 | 225 | 218 | 210 | 205 | 208 |
Bình quân = (185+190+195+200+210+215+220+225+218+210+205+208) / 12 = 206,75 người → Trên 200 → ĐÁP ỨNG tiêu chí 1.
Lưu ý: Chỉ tính lao động đang đóng BHXH, không tính lao động thời vụ không đóng BHXH, cộng tác viên, hoặc lao động thuê ngoài (outsource).
Tiêu chí 2: Tổng doanh thu năm trước trên 300 tỷ đồng
Cách xác định:
- Căn cứ vào Mã số 01 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN)
- Đây là tổng doanh thu trước khi trừ các khoản giảm trừ doanh thu
- Bao gồm: doanh thu bán hàng hóa, doanh thu bán thành phẩm, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu trợ cấp, trợ giá
- Không bao gồm: doanh thu hoạt động tài chính (Mã số 21) và thu nhập khác (Mã số 31)
Ví dụ: Công ty A có doanh thu bán hàng hóa 280 tỷ + doanh thu cung cấp dịch vụ 35 tỷ = Tổng doanh thu Mã số 01: 315 tỷ → Trên 300 tỷ → ĐÁP ỨNG.
Tiêu chí 3: Tổng tài sản trên 100 tỷ đồng
Cách xác định:
- Căn cứ vào Mã số 270 – Tổng cộng tài sản trên Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN)
- Đây là tổng tài sản tại thời điểm 31/12 của năm trước liền kề
- Bao gồm cả tài sản ngắn hạn (Mã 100) và tài sản dài hạn (Mã 200)
4. Ví Dụ Thực Tế: Xác Định Nghĩa Vụ Kiểm Toán
Ví dụ 1: Công ty X – Sản xuất nội thất
| Tiêu chí | Giá trị | Ngưỡng | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Lao động BHXH bình quân | 250 người | >200 | ✅ Đạt |
| Tổng doanh thu | 350 tỷ đồng | >300 tỷ | ✅ Đạt |
| Tổng tài sản | 80 tỷ đồng | >100 tỷ | ❌ Không đạt |
Kết luận: Đáp ứng 2/3 tiêu chí → PHẢI kiểm toán bắt buộc. Mặc dù tổng tài sản chỉ 80 tỷ (chưa đạt), nhưng lao động và doanh thu đều vượt ngưỡng nên Công ty X thuộc diện doanh nghiệp quy mô lớn.
Ví dụ 2: Công ty Y – Thương mại điện tử
| Tiêu chí | Giá trị | Ngưỡng | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Lao động BHXH bình quân | 150 người | >200 | ❌ Không đạt |
| Tổng doanh thu | 500 tỷ đồng | >300 tỷ | ✅ Đạt |
| Tổng tài sản | 180 tỷ đồng | >100 tỷ | ✅ Đạt |
Kết luận: Đáp ứng 2/3 tiêu chí → PHẢI kiểm toán bắt buộc. Dù nhân sự chỉ 150 người, doanh thu và tài sản đều vượt ngưỡng.
Ví dụ 3: Công ty Z – Dịch vụ tư vấn
| Tiêu chí | Giá trị | Ngưỡng | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Lao động BHXH bình quân | 180 người | >200 | ❌ Không đạt |
| Tổng doanh thu | 280 tỷ đồng | >300 tỷ | ❌ Không đạt |
| Tổng tài sản | 120 tỷ đồng | >100 tỷ | ✅ Đạt |
Kết luận: Chỉ đáp ứng 1/3 tiêu chí → KHÔNG phải kiểm toán bắt buộc (theo quy định về doanh nghiệp quy mô lớn). Tuy nhiên, nếu Công ty Z là FDI hoặc có vốn nhà nước thì vẫn phải kiểm toán theo quy định khác.
5. Trường Hợp Miễn Trừ Và Ngoại Lệ
Nghị định 90/2025 cũng quy định một số trường hợp đặc biệt:
5.1. Miễn trừ khi 2 năm liên tiếp không đáp ứng
Doanh nghiệp sẽ được miễn nghĩa vụ kiểm toán bắt buộc nếu 2 năm tài chính liên tiếp không còn đáp ứng 2/3 tiêu chí. Ví dụ: Công ty đáp ứng năm 2024 và 2025, nhưng năm 2026 và 2027 doanh thu giảm dưới 300 tỷ và chỉ đáp ứng 1/3 tiêu chí → từ BCTC năm 2028 không phải kiểm toán bắt buộc.
5.2. Luân chuyển kiểm toán viên
Kiểm toán viên hành nghề ký báo cáo kiểm toán cho cùng một doanh nghiệp tối đa 5 năm liên tiếp. Sau đó phải thay đổi kiểm toán viên (không nhất thiết phải thay đổi công ty kiểm toán). Để chọn công ty kiểm toán uy tín, doanh nghiệp cần cân nhắc nhiều yếu tố.
5.3. Doanh nghiệp mới thành lập
Doanh nghiệp mới thành lập trong năm có thể chưa có BCTC năm trước liền kề. Trong trường hợp này, nghĩa vụ kiểm toán sẽ căn cứ vào BCTC năm đầu tiên để xác định cho năm tiếp theo.
6. Hậu Quả Khi Không Kiểm Toán Đúng Quy Định
| Hậu quả | Chi tiết |
|---|---|
| Phạt hành chính | Phạt tiền từ 10 – 20 triệu đồng cho hành vi không kiểm toán BCTC khi thuộc diện bắt buộc (NĐ 41/2018) |
| BCTC không được chấp nhận | Cơ quan thuế có thể không chấp nhận BCTC chưa kiểm toán, yêu cầu kiểm toán bổ sung |
| Ảnh hưởng tín dụng | Ngân hàng yêu cầu BCTC đã kiểm toán khi thẩm định hồ sơ vay vốn |
| Rủi ro pháp lý | Cổ đông, nhà đầu tư có quyền yêu cầu kiểm toán; người đại diện pháp luật chịu trách nhiệm |
Câu Hỏi Thường Gặp
Q: Công ty TNHH một thành viên có phải kiểm toán không nếu doanh thu trên 300 tỷ?
A: Có. Nghị định 90/2025 áp dụng cho tất cả loại hình doanh nghiệp – bao gồm công ty TNHH một thành viên, TNHH hai thành viên trở lên, công ty cổ phần chưa đại chúng, doanh nghiệp tư nhân – miễn đáp ứng 2/3 tiêu chí quy mô lớn. Tham khảo chi tiết tại bài viết công ty nào cần kiểm toán.
Q: Năm 2025 là năm đầu tiên áp dụng, vậy BCTC năm nào phải kiểm toán?
A: Nghị định có hiệu lực từ 14/4/2025. BCTC năm tài chính 2025 (kết thúc 31/12/2025) là năm đầu tiên phải kiểm toán nếu doanh nghiệp đáp ứng 2/3 tiêu chí dựa trên số liệu BCTC năm 2024.
Q: Doanh thu năm nay giảm dưới 300 tỷ, năm sau có phải kiểm toán không?
A: Phải theo dõi 2 năm liên tiếp. Nếu năm nay giảm nhưng chỉ 1 năm, doanh nghiệp vẫn phải kiểm toán. Chỉ khi 2 năm liên tiếp không đáp ứng 2/3 tiêu chí thì mới được miễn.
Q: Chi phí kiểm toán cho doanh nghiệp quy mô lớn lần đầu là bao nhiêu?
A: Chi phí kiểm toán phụ thuộc vào quy mô, ngành nghề, và độ phức tạp của hệ thống kế toán. Đối với doanh nghiệp doanh thu 300-500 tỷ, phí kiểm toán thường dao động từ 80 triệu đến 200 triệu đồng/năm. Liên hệ Kiểm toán iGlobal để nhận báo giá cụ thể.
Kết Luận
Việc xác định doanh nghiệp nào phải kiểm toán theo Nghị định 90/2025 không quá phức tạp nếu bạn nắm rõ 3 tiêu chí: lao động BHXH bình quân trên 200 người, doanh thu trên 300 tỷ, và tổng tài sản trên 100 tỷ. Chỉ cần đáp ứng 2 trong 3 là doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán bắt buộc. Hãy kiểm tra ngay số liệu BCTC năm trước của doanh nghiệp bạn để xác định nghĩa vụ.
👉 Liên hệ Kiểm toán iGlobal để được tư vấn miễn phí về nghĩa vụ kiểm toán của doanh nghiệp bạn!
📞 Hotline: 028 7308 0809
